4 C'sWaar door mensen wordt samengewerkt, wordt ook gecommuniceerd. Communicatie is simpelweg het zenden en ontvangen van boodschappen. Over het algemeen levert dit niet zoveel problemen op, maar regelmatig treden er toch storingen op tussen de verzender en de ontvanger.

Communicatie vindt plaats op veel verschillende manieren. De meeste hiervan gebruiken we bewust: we praten met elkaar, we lezen boeken, kijken naar plaatjes of televisie en geven of krijgen daardoor informatie.

Ook tijdens creativiteitssessies communiceren mensen met elkaar. Op verschillende manieren proberen we informatie te geven en te ontvangen. Tijdens deze sessies zijn er een aantal aspecten van communicatie die enige nadere aandacht verdienen. Deze aspecten zijn in twee groepen te verdelen, namelijk:

  1. Het bewust gebruik maken van een soort communicatiestoring, namelijk interpretatieverschillen;
  2. Het voorkomen van echte communicatiestoringen.

Hieronder zullen deze punten nog eens verder worden toegelicht.

Met creativiteit en de toepassing ervan in de methodieken proberen we nieuwe, oorspronkelijke gedachten, ideeën en oplossingsrichtingen te creëren die kunnen helpen bij het oplossen van problemen. Hierbij wordt gebruik gemaakt van het vermogen van de menselijke hersenen om te associëren, van de ene op de andere gedachte te komen, schijnbaar zonder dat daar een logisch verband tussen zit.

Bij nadere beschouwing van de ideeënstroom tijdens een sessie kunnen zogenaamde kantelmomenten worden waargenomen. Dit zijn associaties veroorzaakt door een andere interpretatie van een begrip. Als voorbeeld: één van de deelnemers noemt het woord bok (bedoeld als dier) en een ander associeert hierop verder, waarbij het woord bok wordt begrepen als scheepskraan (drijvende bok). Facilitators, maar ook deelnemers, kunnen hier gebruik van maken. Door deze begrippen te onderkennen, op te zoeken en te benadrukken wordt creativiteit gestimuleerd.

Het gebruik maken van interpretatieverschillen biedt de mogelijkheid creativiteit te stimuleren. Toch is het van groot belang om echte communicatiestoringen in sessies te voorkomen. Een aantal aspecten van goede onderlinge informatie-uitwisseling wordt hier toegelicht.

  • Luisteren
    Het ontvangen van informatie is noodzakelijk voor een goed begrip van de boodschappen van de andere deelnemers. Toch is het normaal dat deze boodschappen de eigen gedachtestroom op gang brengen (o.a. door associatie) en afleiden van het verhaal dat verteld wordt. Een eenvoudig hulpmiddel om geconcentreerd te blijven op de spreker is het tussentijds noteren van gedachten door de ontvanger, waardoor de aandacht direct weer terug kan keren naar degene die aan het vertellen is.
  • Lichaamstaal
    Het lichaam is ook een zender van informatie. Zowel voor zender als voor ontvanger is het van belang dat de boodschap die wordt uitgezonden wordt ondersteund door de taal die het lichaam spreekt. De fysieke signalen die iemand uitzendt kunnen worden waargenomen en er kan zo nodig op gereageerd worden. Ongeïnteresseerdheid, verlegenheid, ongedurigheid, boosheid, vreugde, etc. zijn vaak duidelijk fysiek zichtbaar. Vooral voor de facilitator ligt er een taak om hierop te reageren en het proces in goede banen te leiden.
  • Elkaar een kans geven
    Communicatie wordt heel vaak verstoord doordat iedere deelnemer in zijn eigen gedachtestroom gevangen zit en deze gedachten graag aan de gehele groep wil meedelen. Groepsgesprekken veranderen hierdoor nogal eens in (heftige) discussies, waarbij alleen de eigen mening nog van belang lijkt.

Het is van belang in groepsgesprekken te komen tot een dialoog in plaats van een discussie. Een goed hulpmiddel hierbij is gezamenlijk af te spreken dat iedere deelnemer vijf seconden wacht met reageren, nadat de vorige spreker is gestopt. Je weet dan in ieder geval zeker dat de vorige spreker klaar is en je neemt tijd om je eigen gedachten te ordenen en niet primair, heftig te reageren.

Natuurlijk zijn er met betrekking tot communicatie nog vele zaken van belang voor deelnemers aan creativiteitssessies. De hier genoemde punten vormen slechts een kleine handreiking om de kwaliteit van de sessies te verhogen. Toch moet dit in het kader van dit boekje voldoende zijn; verder lezen, veel doen en ervaring krijgen is daarna de beste manier om het creatieve denken meer onder de knie te krijgen.

Bron: ‘Innovatie door Creativiteit’ – Hans Terhurne & Max van Leeuwen